.png)
ภาพที่1 สื่อพัฒนาการทักษะสมองEFทักษะความจำที่นำมาใช้
ที่มา :https://www.edtechbooks.com/th/articles/288778--ef-executive-functions
สื่อพัฒนาทักษะสมอง EF (Executive Functions) มีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมพัฒนาการในหลายด้านของเด็กและผู้ใหญ่ เนื่องจาก EF เป็นชุดทักษะสมองส่วนหน้าที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมและจัดการพฤติกรรม ความคิด และอารมณ์ ซึ่งสื่อเหล่านี้ช่วยส่งเสริมพัฒนาการในด้านต่างๆ ดังนี้:
1. การควบคุมตนเอง (Self-Control)
เด็กเรียนรู้การยับยั้งชั่งใจ ควบคุมอารมณ์ และพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม
ส่งเสริมการรู้จักรอคอยและปฏิบัติตามกฎเกณฑ์
2. การวางแผนและจัดการ (Planning and Organization)
ช่วยพัฒนาทักษะการวางแผน การตั้งเป้าหมาย และการดำเนินการเพื่อให้บรรลุเป้าหมาย
เด็กสามารถจัดการเวลาและทรัพยากรได้อย่างมีประสิทธิภาพ
3. ความจำในการทำงาน (Working Memory)
กระตุ้นให้เด็กจดจำและนำข้อมูลที่ได้เรียนรู้มาประยุกต์ใช้ในการแก้ปัญหา
ช่วยให้สามารถเชื่อมโยงข้อมูลเก่ากับข้อมูลใหม่ได้ดีขึ้น
4. การคิดยืดหยุ่น (Cognitive Flexibility)
ส่งเสริมความสามารถในการปรับเปลี่ยนวิธีคิดหรือแผนการทำงานเมื่อต้องเผชิญกับสถานการณ์ใหม่
ช่วยให้เด็กรับมือกับความล้มเหลวหรืออุปสรรคได้ดี
5. การแก้ปัญหา (Problem Solving)
สื่อช่วยฝึกฝนให้เด็กสามารถวิเคราะห์สถานการณ์และคิดหาวิธีแก้ปัญหาอย่างสร้างสรรค์
6. การตัดสินใจ (Decision Making)
ช่วยพัฒนาให้เด็กสามารถประเมินสถานการณ์ ตัดสินใจเลือกสิ่งที่เหมาะสม และคาดการณ์ผลลัพธ์ได้
7. ความมุ่งมั่นและความเพียร (Persistence and Goal-Directed Behavior)
ส่งเสริมความพยายามและความอดทนในการทำงานหรือภารกิจให้สำเร็จ
ตัวอย่างสื่อพัฒนาทักษะ EF
เกมการเรียนรู้ที่เน้นการแก้ปัญหาและวางแผน
กิจกรรมสร้างสรรค์ เช่น การต่อบล็อก เลโก้
หนังสือนิทานหรือเรื่องราวที่สอนเรื่องความอดทนและการคิดเชิงเหตุผล
การเล่นบทบาทสมมติ เช่น ร้านขายของหรือการจำลองสถานการณ์
การใช้สื่อเหล่านี้อย่างเหมาะสมจะช่วยส่งเสริมพัฒนาการสมองส่วน EF ซึ่งมีผลต่อความสำเร็จในชีวิตทั้งในด้านการเรียน การทำงาน และความสัมพันธ์ในอนาคต.
ตัวอย่างสื่อพัฒนาทักษะ EF
👉ตัวอย่าง สื่อนวัตกรรมพัฒนาทักษะสมอง (Executive Function: EFs) สำหรับเด็กปฐมวัยในการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติด
สื่อส่งเสริมทัก
1.ทักษะความจำที่นำมาใช้งาน ในการที่เด็กจะแยกว่าอันไหนเป็นยาเสพติด ผักดีเด็กจะใช้ความจำที่เคยเห็นรูปภาพ คำอ่าน ที่เคยถูกสอนมาแต่เด็กๆ นำมาใช้แยกรูปภาพ
2. ทักษะการใส่ใจจดจ่อ เด็กจะจดจ่อกับรูปภาพ จะคิดพิจารณาว่ารูปภาพนี้ควรจะอยู่ที่ผ้าสีไหน
3. ทักษะการริเริ่มและลงมือทำ เด็กกล้าที่จะคิด กล้าที่จะตัดสินใจในการแยกรูปภาพแม้จะมีบางรูปที่ไม่เคยเห็นมาก่อน
4. ทักษะการมุ่งเป้าหมาย เมื่อเด็กๆได้รู้จักและจดจำสิ่งที่ไม่ดีกับสิ่งที่ดีได้ก็สามารถแยกแยะจำแล้วนำมาใช้ในชีวิตประจำวันได้
🦸องค์ประกอบของ EF (Executive Functions)
นักวิชาการในประเทศไทยจากองค์กรต่าง ๆ ได้แบ่งทักษะ EF ออกเป็น 9 ด้าน และสามารถ แบ่งออกเป็นกลุ่มใหญ่ 3 ทักษะ ดังนี้
👪กลุ่มทักษะพื้นฐาน
1. ความจําเพื่อใช้งาน (Working Memory) การจําข้อมูล และจัดการกับข้อมูล คิดเชื่อมโยงกับประสบการณ์เดิม และประมวลผลเพื่อน่าไปใช้งานต่อ
2. การยั้งคิดไตร่ตรอง (Inhibitory Control) หยุดคิด และไตร่ตรองกอนท่าหรือพูด พิจารณาข้อมูลต่าง ๆ และรู้จักรอ
3. การยึดหยุ่นความคิด (Shift/Cognitive Flexibility) ปรับความคิดเมื่อเงื่อนไข หรือสถานการณ์เปลี่ยนไป รู้จักคิดนอกกรอบ และเห็นวิธีการรวม ทั้งโอกาสใหม่ ๆ
กลุ่มทักษะกำากับตนเอง
4. การจดจ่อใส่ใจ (Focus/Attention) มีสมาธิต่อเนื่อง จดจอในสิ่งที่ท่า
5. การควบคุมอารมณ์ (Emotional Control) จัดการกับอารมณ์ และแสดงออกได้อย่างเหมาะสม มีความมั่นคงทางอารมณ์
6. การติดตามประเมินตนเอง (Self-Monitoring) รู้ว่าตัวเองท่าอะไรอยู่ ทบทวนการกระทํา และสะท้อนผลการกระทำของตัวเองได้ แก้ไขเมื่อพบข้อ บกพร่องกลุ่มทักษะการปฏิบัติ
7. การริเริ่มและลงมือทํา (Initiating) มีความคิดริเริ่ม คิดนอกกรอบได้ ตัดสินใจลงมือท่าด้วยตัวเอง ไม่ต้องให้ใครเดือน
8. การวางแผนและจัดระบบดำาเนินการ (Planning and Organising) ตั้งเป้าหมาย วางแผนเป็นขั้นตอน จัดลำดับความสำคัญ ดำเนินการอย่างเป็น
9. การมุ่งเป้าหมาย (Goal-Directed Persistence) มีแรงจูงใจ และความพยายามเพื่อทำตามเป้าหมายที่ตั้งไว้ให้สําเร็จ มีความมุ่งมั่น อดทนต่อ ความยากลำบากได้
☝👶EF สําคัญต่อเด็กปฐมวัยอย่างไร
ทักษะสมอง EF เป็นทักษะที่ต้องได้รับการฝึกฝนอย่างต่อเนื่อง โดยช่วงที่ดีที่สุดในการพัฒนาทักษะสมอง EF คือช่วงวัยปฐมวัย 3 – 6 ปี สำหรับการพัฒนา ทักษะสมอง EF ในวัยเด็ก มีความสำคัญอย่างมากต่อความสำเร็จด้านการเรียน เพราะเด็กใช้ทักษะนี้เพื่อจดจ่าเนื้อหาที่เรียน ท่าตามคำสั่งได้ต่อเนื่อง หลีกเลี่ยงต่อ สิ่งเร้าที่จะทำให้วอกแวกกับการเรียน ปรับตัวเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงกฎระเบียบ แก้ปัญหาต่าง ๆ ได้เหมาะสม ควบคุมอารมณ์ของตนเอง และทำงานที่ได้รับมอบ หมายเป็นเวลายาวนานได้ นอกจากเรื่องการเรียนแล้วยังช่วยเรื่องสังคม เช่น การทางานเป็นกลุ่ม ความเป็นผู้นา กล้าคิดตัดสินใจ ปรับตัวกับการเปลี่ยนแปลง และ ทํางานจนบรรลุเป้าหมาย
👀👶EF ในเด็กปฐมวัยเสริมได้อย่างไร
สิ่งที่ส่งเสริมให้เกิดการพัฒนาทักษะสมอง EF ในวัยนี้ คือ สภาพแวดล้อมของเด็ก ประสบการณ์ชีวิตในช่วงวัยเด็ก การเรียนรู้ เล่น หรือทดลองท่าสิ่งต่าง ๆ ด้วยตนเอง การมีปฏิสัมพันธ์กับคนในครอบครัว ผู้ปกครอง พ่อ แม่ อีกทั้งคนรอบช่าง อย่างเช่น ครู เป็นต้น
อ้างอิง
คลังความรู้ (2558). "ทักษะสมอง EF" [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จากhttps://www.edtechbooks.com/th/articles/288778--ef-executive-function สืบค้น 6 ธันวาคม 2567
Unknow. (2555) "EF คืออะไร" [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จากhttps://www.s-momclub.com/articles/brain-development/executive-functions สืบค้น 6 ธันวาคม 2567
Unknow. (2563) "9ทักษะEF" [ออนไลน์]. เข้าถึงได้https://www.planforkids.com/kids_corner/ef-executive-functions-9-group. สืบค้น 6 ธันวาคม 2567